documenta en Biennale, Eleanor Antin en Neil Hamon

Enkele jaren geleden tijdens een studiereis naar Florence gaf de begeleidende docent ons de opdracht schilderijen in kerken te dateren. We mochten er niet meer dan vijf jaar naast zitten. We waren natuurlijk voor de Renaissance-kunst in Florence. Het was dus voortdurend gokken tussen aanvang 14de - en einde 16de-eeuw. Door stilistische kenmerken kwamen we vaak in de buurt. Een geniepig grapje van onze docent was: wijzen op een 19de-eeuws schilderij. Zeker de helft van ons kwam niet op het idee dat dergelijke schilderijen ook weleens in Florentijnse kerken kunnen hangen.

Zowel op de documenta in Kassel, als op de Biennale van Venetië moest ik hieraan terugdenken toen ik de foto's bekeek van respectievelijk Eleanor Antin en Neil Hamon. Antin maakte rond 1975 foto's van de Krimoorlog (1852-1854). Hamon werd in 1975 geboren. Hij gaat op ongeveer dezelfde wijze te werk als Antin. Je moet goed kijken om anachronismen te ontdekken. Is het de techniek? Zijn de gezichten van mensen uit 1854, 1945, of 1968,  anders, dan die van vandaag?

52ste Biennale Venetië - 7, Dan Perjovschi

Dan Perjovschi's cartooneske tekeningen zijn direct herkenbaar en roepen meteen een glimlach op, ook al - zegt hij zelf - is het onderwerp vaak helemaal niet om te lachen. Perjovschi kreeg in het Roemenië van Ceaucescu een klassieke kunstopleiding. Conform het in Roemenië geldende Sovjetmodel werden kinderen al vroeg geselecteerd op hun talenten. Zo ging Perjovschi al op zijn tiende kunstonderwijs volgen.

Toen hij zich na de val van Ceaucescu vrij kon bewegen, liet hij het schilderen van stillevens voor wat 't was en ging hij zich bezighouden met performances. Zijn belangrijkste medium werd en bleef daarbij de tekening. Perjovschi is dit jaar ook in het New Yorkse MoMa te zien. Hij zegt site specific te werken. Dat zal wel, maar toch zie je dubbelingen in zijn 'illustraties'. Enfin het publiek van het MoMa zal niet zoveel verschillen van de Biennalegangers. Perjovschi's werk is soms wat flauw en makkelijk, dan weer heel treffend. Maar, is-ie nou cartoonist of kunstenaar? Toch blijft het knap om met een paar simpele lijnen de essentie van de dingen neer te zetten. Zie twee prachtige filmpjes op Youtube:

Dan Perjovschi 1

Dan Perjovschi 2

flickr

52ste Biennale Venetië - 6, Monika Sosnowska

Een van de meest monumentale werken is het architectonische staketsel van Monika Sosnowska. Het gehele Poolse paviljoen is ermee gevuld, of liever 'geblokkeerd'. Je kunt bukkend voor lage, en stappend over nog lagere, dwarsribben door de constructie lopen. Tegelijkertijd wordt je gefascineerd door het letterlijke beeld en allerlei opkomende associaties, die beide voortdurend variëren.

flickr

52ste Biennale Venetië - 5, Dan Perjovschi, Marko Maëtamm

Op die grote kunsttentoonstellingen zijn, behalve de aanwezige werken en de inrichting, ook de bezoekers interessant. Wie komen er kijken? Zowel in Kassel als in Venetië vielen mij de vele stelletjes-met-kind op. 'Hij' gemiddeld vijftig, 'zij' gemiddeld veertig, 'het kind' gemiddeld één jaar oud. De Roemeen Dan Perjovschi geeft geestig, cartoonachtig commentaar op de Biennale. Ook hij heeft naar die stelletjes gekeken.

Ambitieuze kunstenaars met een gezin hebben het ook niet makkelijk. Marko Maëtamm (Estland) is in het Palazzo Malipero aanwezig met tragikomische installaties: Loser's Paradise. Ik kan me niet herinneren dat ik ooit dergelijke uitingen zag, waarin de roze wolken van het jonge gezinsleven zo verstrengeld raakten én botsten met de harde werkelijkheid van het bestaan.

flickr

52ste Biennale Venetië - 4, Sophie Calle

Sophie Calle kreeg een e-mail van haar minnaar, waarin deze haar meldde hun relatie als beëindigd te beschouwen. Hij vindt het wel rot, maar wil 'eerlijk' zijn. Hij verzucht dat hij natuurlijk 'graag zou hebben gewild dat het anders was gelopen' en besluit met: 'Prenez soin de vous' (Zorg goed voor jezelf). Calle legt al na enkele dagen de brief aan vriendinnen voor. Zij wil weten hoe die de brief interpreteren. Uiteindelijk laat zij de brief lezen door 107 vrouwen: een clown, een auteur, een rechter, een schoolmeisje, een danser, een actrice, een linguïste, een hoofdredacteur etc. Al deze vrouwen analyseren de brief, meestal vanuit hun beroep.

Overigens zullen de vrouwen behalve beroepsmatig, ook als vrouw, lotgenote en vriendin de brief hebben beoordeeld. Uitzondering is Ambre. Negeneneenhalf jaar, zoals zijzelf nauwkeurig bovenaan haar tekstanalyse meldt. Dit meisje heeft gelezen wat er staat en becommentarieert nuchter: 'Wat ik begrijp is dat hij van haar houdt. Hij zegt dat hij altijd van haar zal houden. Wat ik níet begrijp is: waarom hij bij haar weggaat, als hij van haar houdt.' Maar ook de eerder genoemde professionals kunnen de tekst niet verklaren.

Zoals vrijwel al het werk van Sophie Calle, is ook deze installatie uiterst persoonlijk. Het begint als therapie en verwordt tot kunst. Op de Biennale is het gehele Franse paviljoen ermee ingericht. In de pers benadrukt Calle dat het niet om een persoonlijke wraakactie gaat; niet de man, maar de brief is subject. In de Vrij Nederland schreef Edzard Mik een mooi en informatief artikel. Zie ook Angelique Chrisafis in de Guardian.

Ik vind Calle's installatie een hoogtepunt op de Biennale, maar blijf zitten met de vraag waarom zij slechts vrouwen om hun mening heeft gevraagd.

Zie ook mijn foto's op flickr

52ste Biennale Venetië - 3, Yin Xiuzhen

Toen ik de voormalige benzine-opslagloods in de Arsenale binnenliep werd ik agressief begroet door  een zwerm enorme dart-achtige speren. De in Beijing geboren en werkende kunstenaar Yin Xiuzhen maakte een site specific installatie. Zij koos de titel 'Weapons', die prima aansluit bij de oorspronkelijke functie van het terrein. Formeel appeleren deze fallische kruisraketten aan masculine macht. Er is duidelijke overeenkomst met het beroemde Alexandermozaïek in Pompeji en Ucello's San Romano-veldslag (het 'Louvregedeelte'). Yin ontleende de vorm van haar projectielen aan de CCTV-toren in Beijing. Toch is de vorm hybride; Yin bekleedde ze met kleurrijke stoffen, typisch vrouwelijk weer.

Zie ook mijn foto's op flickr

52ste Biennale Venetië - 2, Rafael Lozano-Hemmer

Op de luchthaven Treviso bij Venetië moest ik mijn schoenen uittrekken en door het röntgenapparaat gooien. Mijn handbagage moest nog een keer extra door de röntgentunnel omdat er 'iets' piepte. Ook werd alles nog eens grondig handmatig doorgespit. Venetië zelf was echter weer als immer charmant geweest (het passeren van de van toeristen vergeven Rialtobrug en het San Marcoplein even niet inbegrepen).

Een van de aardigste installaties is van de Mexicaan Rafael Lozano-Hemmer. Feauteuiltjes blijken op-en-neer te deinen door je eigen beweging. In een belendende ruimte zie je op een scherm hoe andere bezoekers zich bewegen en de stoelen harder, of zachter, sneller, of langzamer doen golven. Het is fun, totdat je je realiseert dat jijzelf in de 'Openbare Ruimte' steeds vaker door steeds meer apparaten wordt beschaduwd en be-analyseerd. Soms gaat er iets piepen in jóuw buurt. In het beste geval wordt slechts je deodorant geconfisqueerd.

Zie ook mijn foto's op flickr

52ste Biennale Venetië

Ik heb m'n eerste foto's van de Biennale op flickr geplaatst. Tekst volgt.  

Biennale Venezia

Het Italiaanse oppperhoofd van de Biennale, Davide Croff, wil er trouwens met ingang van 2009 weer helemaal een kunstmarkt van gaan maken. Kopers in plaats van kijkers dus. Oewff. Storr is het er niet mee eens. Maar ja, wie is Storr? Hij draagt niet eens een stropdas. Croff wel. Enfin, voorlopig lijkt Storr me iemand die van kunst houdt. Of de Biennale ons nog verrassingen zal bieden? Ik ga pas eind september kijken. Dan zal ik wel wat wijzer, en (nog) meer bevooroordeeld zijn. Maar Venetië bezoek je gelukkig niet alléen voor de Biennale.

Biennale Venetië website

Het motto van de Venetiaanse Biennale (10 juni - 21 november) is: ‘Denk met je gevoel; voel met je verstand’. Curator Robert Storr, is de eerste Amerikaan die voor deze functie is gevraagd. Hij is een vooraanstaand kunsthistoricus. Zelf schildert hij. Publiceerde over o.a. Louise Bourgeois, Gerhard Richter, Steve McQueen. Deze kunstenaars, en andere oude bekenden, lijken een flink deel van de tentoonstelling te gaan innemen. Ik noem: Daniel Buren, Elsworth Kelly, Sol Lewitt, Sigmar Polke, Bruce Naumann, Yan Fudong, Aernout Mik, Raymond Pettibon, Martin Kippenberger, Jason Rhoades. Tja, gevestigde namen.