Mei '68

Ben onder de indruk van het materiaal op Geschiedenis TV. Er is filmmateriaal van 'tijdens', 'vlak na' en 'later' te bekijken. Zie na ruim 35 jaar 'de Maagdenhuisfilm' weer terug. Maar ook allerlei andere docu's van toen en daarna. Wat opborrelt is de nuance: zowel de gevestigde macht, als de intellectuelen, wisten dat de maatschappij onontkoombaar zou - moeten - veranderen. Die verandering is ook echt gebeurd en is met recht een revolutie te noemen. Hoe relatief ook; iedereen is er beter op geworden sindsdien. Er was een korte vrijage met 'de arbeiders'. Maar de meest geëngageerden van die arbeiders zagen het toen al in: de studenten werden de machthebbers van later. Ook dat is waar.

In die tijd, als vijftienjarige, was ik vooral vatbaar voor de romantiek van de revolte. Vond het heerlijk om achterna te worden gezeten door motoragenten (liefst met zijspan). Allemaal 'fascisten'. Ik was tegen de 'consumptie-maatschappij' en ik geloofde dat we mensen in de derde wereld konden bijstaan.

Kijk naar: VPRO Geschiedenis

Cranach in Londen

In The Royal Academy in London is een tentoonstelling over Cranach. Cranach 'De Oudere'. De Cranach dus. Las in de Guardian een recensie van Germaine Greer. Greer is zo'n bekende persoonlijkheid die - zelfs voor een behoorlijke krant - van alles mag roepen. Ook als dat buiten haar vakgebied (wat ís haar vak eigenlijk?) valt. Ze heeft geen enkel benul van de perceptie van kunst in de vroege 16de eeuw. Althans, dat laat ze niet blijken. Toch heeft ze er een mening over: "Cranach supplies all kinds of figures with kilos of bling. Saints, virgins, ladies in waiting, all are allowed to sport a quantity of gold collars and chains that Snoop Dogg would find over the top. Even when they are wearing nothing else, Cranach's women wear gold." Kortom, de geschiedenis benaderen vanuit je eigen tijd. De goedkoopste, makkelijkste en onwetenschappelijkste manier.

Over het affiche met afbeelding van Cranach's Venus - mega groot aangebracht op Piccadily, schijnt wat deining te zijn ontstaan. De Londense Tube wilde het affiche niet in de ondergrondse, omdat elke reiziger er ongevraagd mee zou worden geconfronteerd. Tja, dát is nou weer de perceptie van de vroeg 21ste-eeuwse mensch. De Tube zou akkoord zijn gegaan met de bovenste helft van de Venus. Blote borsten kan nog wel. Maar, wat ziet de hedendaagsche jonge mensch op die onderste helft?  Dat Venus, net als alle naakten van Cranach + tijdgenoten, niets tussen haar dijen heeft.

Germaine Greer over Cranach

Frans Masereel

In september 1976 was de Belgische premier (Tindemans) op staatsbezoek in Beijing. Mao Zedong vroeg hoe het ging met de grote kunstenaar Frans Masereel. De premier liet de tolk antwoorden dat Masereel in goede gezondheid verkeerde. Hij verzon maar wat, wist niet dat Masereel al vier jaar dood was. Zeer kort na het bezoek, op 9 september, verwisselde de Grote Roerganger zelf het tijdelijke met het eeuwige.

De kosmopoliet Masereel heeft - behalve van vakgenoten - nooit veel waardering gekregen in 'Het Vrije Westen'. Hij werd in het Belgische Blankenberghe geboren, groeide op in Gent en is daar uiteindelijk ook begraven. Toch verkeerde hij het leeuwendeel van zijn leven - al dan niet in exile - in Duitsland, Zwitserland of Frankrijk. Zijn kunst was te politiek. Zelf denk ik dat Masereel behoorlijk naief was en zich gemakkelijk voor allerlei politieke karretjes liet spannen. Hij had een onbegrensd vertrouwen in het goede van de mens.

Hoewel hij ook schilderde en ooit enig plastiek heeft vervaardigd, was Frans Masereel in de eerste plaats houtsnijder. Qua inhoud, valt hij op vanwege zijn engagement. Zijn werk toont nadrukkelijk zijn pacifisme en zijn compassie met onderdrukten. Zelf houd ik het meest van zijn verbeelding van het anti-burgelijke leven en het stadsleven. En natuurlijk van zijn vakmanschap. Masereel heeft de houtsnijkunst vernieuwd. Ik kom daar nog wel eens op terug.

Onwesters

Enkele jaren geleden koos ik voor de Leidse Universiteit omdat daar bij de studie Kunstgeschiedenis, relatief veel aandacht zou zijn voor niet-Westerse kunst. In de praktijk valt dat wat tegen. Wel brengen prof. Kitty Zijlmans en dr. Helen Westgeest de hedendaagse mondiale kunst uitgebreid voor het voetlicht. Maar historisch is er weinig. Ook nu stelt het aanbod - maar wellicht óók de vraag - enigszins teleur. Met een bescheiden groepje van de Leidse Kunsthistorische Vereniging maakte ik afgelopen dinsdag een wandeling door de afdeling Oceanië in het Rijksmuseum voor Volkenkunde in Leiden. Behalve uit twee jonge studenten, bestond ons gezelschap uit vijftigers en zestigers. Dr. W. Van Damme, sinds een tijdje verbonden aan het Kunsthistorisch Instituut, om niet-Westerse culturen te belichten, leidde ons rond.

Westerse kunstenaars komen vanaf het begin van de vorige eeuw in de ban van Afrikaanse kunst. Picasso’s ‘les demoiselles d’Avignon’ uit 1906 is hiervan het bekendste voorbeeld. Volgens Van Damme zijn Oceanische kunstvoorwerpen pas later de fantasie van Westerse kunstenaars gaan prikkelen. Hij noemt Max Ernst en Henry Moore.

Ethnografische musea ontstaan in het Westen tijdens de tweede helft van de negentiende eeuw. Veel wordt verkregen door priesters, die in ruil voor de Blijde Boodschap, met voorouderbeelden en maskers naar het moederland terugkeren. Iconografisch onderzoek is er niet; aandacht voor individualiteit ontbreekt volledig. De Leidse antropoloog Adriaan Gerbrands is de eerste wetenschapper die rond 1960 in Nieuw-Guinea (Irian Jaya) op zoek gaat naar de individuele kunstenaar.

Bijgaande foto betreft voorouderbeelden uit een cultushuis uit Abelon, Irian Jaya. Dergelijke beelden worden op een geheime locatie door ingewijden vervaardigd, alvorens te worden ondergebracht in het desbetreffende compartiment. Een cultushuis bestaat uit meerdere achter elkaar gelegen segmenten. Al naar gelang hun leeftijd of status zijn de mannen van Abelon gemachtigd bij initiaties dieper in het huis door te dringen. Na de riten, zijn de beelden overbodig geworden en laat men ze wegrotten in het woud. De beeldengroep in het museum werd overigens in de jaren negentig door Abelon te koop aangeboden en voor het museum verworven. In dit geval vond verscheping niet eerder plaats voordat van elk onderdeel niet alleen de betekenis, maar ook de maker bekend was.

Overigens vindt de laatste jaren een significante aandachtsverschuiving in de hedendaagse mondiale kunst plaats, ongetwijfeld mede veroorzaakt door tentoonstellingen als ‘Les magiciens de la Terre’ (Parijs,  1989) en de Documenta 11 (2002).

(Nou, ik heb wat problemen met de techniek. Het lukt me niet om de boel in alinea's te verdelen. Komt later wel goed. Zal dan ook nog wat interessante links erbij zetten).

Siebold

De negentiende-eeuwse Duits-Nederlandse diplomaat Von Siebold verzamelde tijdens zijn langdurige ambtsperiode in Japan gebruiks- en kunstvoorwerpen en exemplaren uit de Japanse flora en fauna. Voor het tekenen en aquaraleren van topografische kaarten, landschappen maar ook het weergeven van moeilijk te conserveren dieren als visssen, had hij een speciale medewerker in dienst: Kawahara Keiga. Een van de prachtigste voorbeelden van Keiga's werk is ondergebracht in de 'schatkamer' van het Sieboldhuis. De aantekeningen zijn van Siebold.

Het Sieboldhuis

Terreur

Het is alweer een poos geleden, dat mij een paginagrote krantenadvertentie van de overheid opviel. Het ging over het toenemende terrorisme en de alertheid, die daarbij van de Nederlandsche Burger werd verwacht. Om jezelf kenbaar te maken als waakzame Nederlander, kon je een gratis badge bestellen met je naam erop. Het bleek geen 1 aprilgrap. Ik bestelde er een voor onze kater. Buiten Herman heb ik er nooit iemand mee zien rondlopen.

Vandaag trof ik voor 't eerst zo'n gemeen oranje anti-terreurding in de buitenruimte aan; in stickervorm. Op een affiche met moslimgezin in pictogramvorm had een waakzame medeburger zijn treurstickers geplakt. Behalve historische scholing, moet deze anti-terrorist - gelet op de plek waar hij de vrouwelijke genitaliën vermoedt - een biologieleraar hebben ontbeerd.