Anarchie binnen de perken

In Amsterdam plakt men wild en pleegt men graffiti onder gemeentetoezicht.

Joris

Op de binnenplaats van het Rotterdamse stadhuis ontmoette ik vanmiddag deze stadsmarinier avant la lettre. Een door de beeldhouwer Miedema (vermoed ik) bedachte gevelversiering naar Donatello's 'Joris'. Als Wilders (die niet zo van kunscht houdt) de baas wordt in Rotterdam, zal hij deze sculptuur wel gedogen. De Rotterdamse Joris heeft immers een gewone plompe Hollandsche boerenkop en is zelfs nichteriger dan Donatello's schepping. (Of was dat nou weer die man zónder haar, die dat belangrijk vond in verband met De Vrijbleivendhydt van Weningsfluiting?) Tijdens de Italiaanse Renaissance werden bijbelsche (al of niet apocriefe) en mythologische figuren vaak door machthebbers gebruikt om hun macht te consolideren. Lorenzo di Medici (Il Vecchio) haalde Cellini terug uit Parijs om een Perseussculptuur te vervaardigen. Perseus met afgehakte Medusakop, gesitueerd in het centrum van Florence, gaf aan wie er de baas was in de stad. Maar goed, Joris is er ter bescherming. Ter bescherming tegen de draak. Hoe die draak er uit ziet? Voor de één heeft-ie lang zwart haar aan z'n kin, voor de ander lang wit haar op z'n kruin.

Rotterdams realisme

Tussen mijn woning en Rotterdam C.S. ligt de Proveniersstraat. In kloeke schreefloze letters tref je op een schutting Deelders gedicht 'Rotown magic' aan. De teneur van dit gedicht sluit naadloos aan op Barthes' motto, waarmee ik dit blog verbind ('Une photo est toujours invisible ...'). Ik loop er vaak langs. Met rolkoffertje naar Parijs, of - met tandenborstel - terug uit Den Haag. Altijd verzekerd van een stichtelijk afscheid, dan wel een gepaste thuiskomst.

Berlin 5 - Muur

In het n.b.k. (moderne en hedendaagse kunst) liep tot gisteren een expo over kunst in de (Berlijnse) publieke ruimte. Natuurlijker wijze handelt het zich ook hier grotendeels over De Muur. Frans Kellendonk heeft gezegd of geschreven (kan helaas niet zo gauw terugvinden, waar, wanneer en in welke context): 'De Muur is ook kunst'. Nu bijna 20 jaar na Kellendonks dood en 20 jaar na het begin-van-het-einde-van De Muur is De Muur nog altijd kunst. Door de hele stad is hij nog aanwezig. In de vorm van braakliggend land, aangelegde plantsoentjes, ontstane plantsoentjes, markeringen met kasseien, foto's, plaquettes, monumenten en monumentjes, kruisen, resten Muur, stukken Muur die men opzettelijk heeft laten staan, stukken teruggeplaatste Muur, Muur zoals hij was vóór de jaren 70, Muur zoals hij ('zij' zeggen de Duitsers) was ná de jaren 70, zeven talen sprekende infopanelen, wachttorens, Checkpoint Charley usw usw.

De Muur bewerkstelligde niet alleen de letterlijke scheiding tussen Oost en West en het controversiële symbool tussen ideologieën, zij geldt ook als metafoor van de stad zelf. Berlijn groeide tijdens de negentiende eeuw tot Großstadt. In de jaren twintig kon zij zich meten met Parijs. In 1944/-45 werd de stad vernietigd door de geallieerde bombardementen. De destructie werd voortgezet door de Sovjets die bij wijze van bevrijding alles wat nog overeind stond alsnog opbliezen en omver schoten. In 1961 werd de kapotte stad in tweeën gehakt door een betonnen muur. Na de Wende van '89 werd De Muur verwijderd. Maar toch, zoals gezegd, is De Muur niet écht verdwenen. Twintig jaar stedenbouw en nieuwe architectuur hebben daar niets aan veranderd.

Alles wandelt sich

Alles wandelt sich. Neu beginnen
Kannst du mit dem letzten Atemzug.
Aber was geschehen, ist geschehen. Und das Wasser
Das du in den Wein gossest, kannst du
Nicht mehr herausschütten.

Was geschehen, ist geschehen. Das Wasser
Das du in den Wein gossest, kannst du
Nicht mehr herausschütten, aber
Alles wandelt sich. Neu beginnen
Kannst du mit dem letzten Atemzug.

Bertolt Brecht

Berlin

Baudelaire kon slechts in zijn eigen stad flaneren. De voorwaarde voor flaneren is immers dat je op bekend terrein bent. Je mag niet echt verdwalen. Maar je hebt van tevoren geen route uitgestippeld. Of misschien heb je wel een programma bedacht, maar daar wijk je - al flanerende - van af. Je laat je verrassen. Je laat je leiden door wat je onderweg tegenkomt. Maar ook weer niet helemaal. Je blijft zelf kapitein. De elementen kun je niet negeren, maar je bepaalt zelf de koers, ook al moet je die soms bijstellen.

Ik bezocht Berlijn nooit eerder. Had enkele maanden geleden nog geen flauw benul van het stratenplan. Had slechts een vaag idee van een versperring, welke zich ooit van Noord naar Zuid door de stad meanderde. Door veel te lezen, beeldmateriaal en vooral doordat ik Google Earth bijna dagelijks bestudeerde, doorkruis ik nu de stad zonder kaart en zonder iemand de weg te hoeven vragen. Ik weet voortdurend waar ik me bevind en hoe ver / hoe lang het bijvoorbeeld nog lopen is naar de Fernsehturm. Het is een merkwaardige ervaring. Wat zou Baudelaire hiervan hebben gevonden?

Baudelaire a pu flâner seulement dans sa propre ville. En effet la condition pour flâner c'est qu'on se trouve dans le domaine connu. C'est défendu de s'égarer véritablement. Mais d'avance on n'a pas jalonné d'itinéraire. Ou, peut-être, on a imaginé bien un programme, mais on là cèdes - déjà flânants - de fini. On se laisse surprendre. On se laisse mener par ce qu'on rencontre en cours de route. Mais aussi non-entièrement. Soi-même on reste le capitaine. On ne peut pas ignorer les éléments, mais pourtant soi-même détermine le cours, même si on doit parfois le réviser.

Moi, j'ai fréquenté Berlin jamais. Il y a quelques mois, que j'avais aucune notion du plan de rue. Seulement j'avais une idée vague d'un barrage par la ville, serpenté du nord au sud. En lisant beaucoup, matériel visuel et surtout que j'ai étudié presque chaque jour Google Earth, je sillonne maintenant la ville sans la nécessité d'une carte et sans la nécessité demander quelqu'un la route. Continuellement je sais très bien où je me trouve et comment loin / comment longue, par exemple, il me reste à promener vers le Fernsehturm. C'est une expérience remarquable. Que Baudelaire aurait-il en pensé?

De Goede Stad

Het Nai organiseert de interactieve tentoonstelling 'Maak onze stad'. Woensdagavond vond een debat plaats over 'de levendigheid' van 'onze' binnensteden. Daarover ontbreekt duidelijke visie vindt het instituut. Een hoogleraar Bestuur en Beleid en een stedebouwkundige gaven hun visie. De stedebouwkundige (brein achter o.a. The Red Apple in Rotterdam) bepleitte een vermeniging van functies (woon, werk, winkel), bewoners (arm&rijk, zwart&wit, slim&dom) en bebouwing (hoog&laag, smal&breed, beton&groen, verschillende typologieën). De hoogleraar vertelde hetzelfde verhaal anders, met verwijzingen naar de Chicago School en een pleidooi voor hooggekwalificeerde kunst in de publieke ruimte. Jules Deelder was ingehuurd voor de vrolijke noot. Zoals het een goede nar betaamt maakte hij op de juiste momenten de verkeerde opmerkingen. Er werd vaak en besmuikt gegniffeld. De teneur: Nederland kent geen grootstedelijke cultuur. Men wíl wel groots en meeslepend bouwen. En men wéet ook wel hoe dat moet. Maar ja, de politiek.

En inderdaad, de oorsprong van de echte metropool ontstond veelal tijdens dictaturen. Misschien is dit gegeven de wrange voorwaarde voor een levendig stadscentrum op termijn. In het Rotterdam tijdens de lauwe jaren 70 en 80, werd alles wat maar neigde naar stadse allure, met een onwezenlijke dorpse atmosfeer bemorst. Ik herinner me een koeienweide bij De Doelen, een gazonnetje voor het stadhuis en Heliport werd Volendam. In het kantoorgebouw waar ik werkte, werd de statige entreehal vertimmerd tot laagdrempelige treurigheid. Marmer en messing maakten plaats voor gipsplaten spotjesplafonds en met schrootjes bespijkerde bakken waarin dorre planten. Woensdagavond bleef de slotconclusie enigszins esoterisch in de ruimte hangen. Is despotisme een voorwaarde voor een florerende metropool? Deze these ontbrak in de rijtjes met oplossingen van de sprekers. De enige die de stelling hardop poneerde was Deelder. Maar niemand reageerde. Hiervoor was De Dichter niet ingehuurd.

Boven: Amsterdam, Damrak op zondagmorgen 5 april

Beneden: Jules Deelder, "vierkant hoog en hoekig / gekanteld in het tegenlicht"

Website NAi

Rotterdamse ruimte

Rotterdam, lelijk? Ja, mooi hè?!

De Esch - slot

Onlangs liep ik door de Rotterdamse buurt 'De Esch', waar ik van 1983 tot 1993 heb gewoond. Aanvankelijk was het er prettig wonen. In de opzet van de toen nieuwe wijk leken de idealen van de jaren 60 gestalte te krijgen. Artistiekerige woongroepen vestigden zich er in zgn. 'flexibele woningen'. In de woongroepwijde achtertuinen werd op klanken van Andreas Geitenbreiers elektronische harp, gezamenlijk de mosselmaaltijd gebruikt. Maar het werd er steeds minder leuk. Uiteindelijk dreunden onze linkerburen elke nacht hun discoklanken door; de hond van rechts draaide drollen op het balkon; en hullie van boven stortten hun huisvuil in onze tuin (bij voorkeur als wíj erin rondliepen). Toen wij eens na een ontspannende zomervakantie terugkeerden in onze vergrauwende straat, bleken buurtkinderen soldaatje te hebben gespeeld; onze met zorg gediefde druiventrossen hadden daarbij als munitie gefungeerd.

Getuige de plaatjes die ik er schoot, waait er tegenwoordig een geheel andere wind door de buurt. Een kleurig bord tegen een van de woonkazernes meldt in eigentijdse newspeak:

Wij spreken elkaar hier op een respectvolle manier aan ... en spreken elkaar hierop aan!

Mocht ik ooit een dergelijk sociaal realistisch kunstwerk in mijn geliefde Benthuizerstraat aantreffen, dan zal ik niet aarzelen. Ik zal onmiddelijk de druiventrossen bij Kathy's Winebar (voorheen Wijnproeverij Van Otterloo) van de gevel rukken en deze zeer onzacht tegen het bord werpen! De dienstdoende stadsmarinier (sorry, zoiets bestaat écht in Rotterdam) zij alvast gewaarschuwd!

Afb. boven: Paul van Ostaijen, Verzameld werk (Bezette Stad), Bert Bakker 1979

De Esch - 3

De Esch - 2

De Esch (hommage aan Paul van Ostaijen)

Mensen maken de Stad

Marc groet 's ochtends de dingen
Wij ontmoeten en groeten elkaar als goede buren
Wij laten geen vuil achter op straat, portiek en galerij
Wij bieden
Wij bieden huisvuil
Wij bieden huisvuil aan
Wij bieden huisvuil op een correcte manier
AAN
Wij veroorzaken GEEN GELUIDSOVERLAST!
Razen Rennen  Razen Rennen  Razen Rennen

BOEM
PAUKESLAG!

Wij spreken elkaar hier op een RESPECTVOLLE manier aan ... en spreken elkaar hierop aan!
Daar ligt alles ___________________ PLAT!

(Uitgangspunt hierbij was het behoud van de structuur van het terrein, waarin nieuwe elementen als woningen en de verkeersstructuur op een natuurlijke manier werden ingepast).

Fly Emporio Armani underwear Oude Plantage

RADIO DECIBEL YOUR NEW! NEW! NEW! STATION

GIRLS!  GIRLS!  GIRLS!

Buurtaanpak
Samen Werken
Samen Werken  Samen Werken  Samen Werken

Samen samenwerken aan een V E I L I G E  T O E K O M S T
NU: Met politiekeurmerk!

C A R E

Rotterdam

Rotterdam is niet te filmen,

Rotterdam is veels te echt

(Jules Deelder)

Bij de dokter

Mijn huisarts voert zijn praktijk in de voormalige directeurswoning van het Drinkwaterleidingbedrijf (mooi scrablewoord hè?). Ik bezoek de praktijk tegenwoordig uitsluitend vanwege mijn sportblessures ;-) Gisteren maakte ik enkele foto's in deze inspirerende, soms meditatieve, omgeving. Kostte me wel enige moeite de meeuwen op de filterhuisjes te laten poseren, zoals ik het gedacht had. Meeuwen zijn dom. Maar dat is helemaal niet erg!

My G.P. conducts his practice in the former director's house of the water-supply company. Nowadays I visit this practice exclusively because of my sporting injuries ;-) Yesterday I made some pictures in these inspiring, even meditative, surroundings. Cost me, however, some pains to let the gulls on the filterhuisjes pose the way I wanted. Gulls are dumb. But that don't matter at all!

Coolsingelkunst

Nog meer Coolsingelkunst. Deze entreeversiering werd 60 jaar geleden vervaardigd in opdracht van de Rotterdamsche Bank. De kunstenaar is Gerard Héman (1914-1992).

Beeldrijm

Kunst behoeft niet per se een maker. Soms ontstaat het vanzelf. Op de Coolsingel trof ik vanmiddag dit prachtige stuk concrete poëzie aan.

Grand Paris

Sarkozy wil een nieuw stedenbouwkundig plan voor Parijs, ínclusief de banlieus. Daarmee treedt hij in de voetsporen van Napoleon II, die halverwege de 19de eeuw Haussmann aan het werk zette. Tien stedebouwkundigen, waaronder Roland Castro, Jean Nouvel, Richard Rogers en Winy Maas, werden uitgenodigd op het Elysée.

L'empéreur Sarkozy liet al eerder weten dat hij niet gecharmeerd is van goedkope bebouwingen als in Shanghai. Hij noemt architectonische schoonheid een culturele en een humanitaire zaak van de eerste orde, lees ik in de NRC. Zou hij smaak hebben? Naar de NRC is het moeilijk doorlinken. Hier een stukje in Le Monde.

Moskee

De bouw van de nieuwe moskee in Rotterdam Zuid vordert gestaag. Links op de achtergrond een religieus gebeuren van een andere orde, maar met analoge uiterlijke kenmerken: het Stadion Feijenoord.

Almere's hart - 2

Onlangs bezocht ik Almere Stad. Volgens een enquête onder Volkskrantlezers, de lelijkste stad van Nederland. Nu ja, Volkskrantlezers zijn een soort linksige Telegraaflezers. Ze vullen in wat ze hebben onthouden van 'vroeger' en kijken vooral niet verder dan hun neus lang is. (Onder ons gezegd en gezwegen: had je mij een paar weken geleden gevraagd: "Welke stad vind jíj nou de allerlelijkste van Nederland?" Eh tja, ...).

Natuurlijk, Almere is erg. Maar, het nieuwe centrum is, sociaal / stedenbouwkundig, verdomd interessant. Ik bezocht dit keer alleen dat nieuwe, bijna affe, 'hart'. Een openbaring! Niet zozeer wat de genius loci betreft, die is gewoon Blokker-HEMA-Kruidvat. Hoewel er zeker sprake is van pogingen tot kunst en cultuur. Dat wordt nog een beetje verborgen gehouden voor de overwegend conservatieve bewoners. Geeft niet, komt later wel. Of niet. Ook goed. Wat ertoe doet is de structuur van het nieuwe 'hart'.

Het 'masterplan' is van Ome Rem en zijn OMA. OMA gebruikt Almere (selon moi) als proeftuin. Koolhaas heeft al heel lang ideeën over de 'verticale' stad. En die ideeën zijn niet zo gek (misschien zelfs wel enigszins geniaal). Vooralsnog is Almere Centrum een soort Madurodam, een bescheiden blauwdruk voor de toekomstige stad.

Mijn Almere-foto's

Almere's hart

Was voor Blauwe Kamer / 'scape in de 'lelijkste stad van Nederland'. Stukje volgt.

52ste Biennale Venetië - 2, Rafael Lozano-Hemmer

Op de luchthaven Treviso bij Venetië moest ik mijn schoenen uittrekken en door het röntgenapparaat gooien. Mijn handbagage moest nog een keer extra door de röntgentunnel omdat er 'iets' piepte. Ook werd alles nog eens grondig handmatig doorgespit. Venetië zelf was echter weer als immer charmant geweest (het passeren van de van toeristen vergeven Rialtobrug en het San Marcoplein even niet inbegrepen).

Een van de aardigste installaties is van de Mexicaan Rafael Lozano-Hemmer. Feauteuiltjes blijken op-en-neer te deinen door je eigen beweging. In een belendende ruimte zie je op een scherm hoe andere bezoekers zich bewegen en de stoelen harder, of zachter, sneller, of langzamer doen golven. Het is fun, totdat je je realiseert dat jijzelf in de 'Openbare Ruimte' steeds vaker door steeds meer apparaten wordt beschaduwd en be-analyseerd. Soms gaat er iets piepen in jóuw buurt. In het beste geval wordt slechts je deodorant geconfisqueerd.

Zie ook mijn foto's op flickr